Özet
- Ölçü ilk olarak geçecek elemanın dış çapından çıkarılır, sonra çevresindeki boşluk eklenir.
- Her tesisat için yaygın bir çap aralığı vardır; üreticinin kılavuzu bu aralıktan önce gelir.
- Çapı gereğinden büyük açmak sonradan kapatma ve sızdırmazlık işini artırır.
- Emin olmadığınız ölçüde fotoğraf ve cihaz bilgisi göndermek yanlış delik riskini azaltır.
Doğru delik çapı neye göre belirlenir?
Doğru çap, geçecek elemanın dış çapı ile etrafında bırakılacak boşluğun toplamıdır. Boşluk, boru ya da kanalın duvarla temas etmemesi, yalıtım ya da sızdırmazlık malzemesinin sığması için gerekir.
İç çapı değil dış çapı ölçmek önemlidir. Yalıtımlı bir klima borusunda ya da kılıflı bir doğalgaz hattında, yalıtımın kalınlığı dış çapı büyütür. Bu nedenle metre ile ölçerken yalıtım üstünden ölçüm alınır.
Ölçüyü kâğıda yazarken birimleri de netleştirin. Milimetre ve inç karışıklığı, özellikle ithal cihazlarda yanlış çapa yol açabilir. Emin olmadığınız bir değer varsa, cihazın etiketini fotoğraflayıp paylaşmak en güvenilir yoldur.
- Eleman dış çapı + çevre boşluğu = delik çapı
- Yalıtım ya da kılıf varsa dış çapa dahildir
- Eğim gerekiyorsa delik biraz uzun açılmış gibi hesaplanır
Hangi tesisat için hangi çap kullanılır?
Aşağıdaki tablo evlerde ve küçük işyerlerinde sık görülen ölçüleri gösterir. Bunlar yaygın aralıklardır; cihaz ya da proje başka bir ölçü istiyorsa o esas alınır.
Aralığın alt ucu ince boru ve tek hat içindir, üst ucu birden fazla boru ya da kılıflı geçiş içindir. Aralığın içinde karar vermeden önce cihaz etiketine ya da montaj kılavuzuna bakmak gerekir.
Tablodaki değerler, aynı malzemede tek bir hat için düşünülmüştür. Duvar çok kalınsa ya da hat birden fazla boru içeriyorsa, aralığın üst ucuna yaklaşmak mantıklıdır. Yine de son söz, cihazın montaj bilgisinde yazan ölçüdür.
| Kullanım | Yaygın çap |
|---|---|
| Klima bakır hattı ve drenaj hortumu | Ø 60–80 mm (yaygını 70 mm) |
| Yoğuşmalı kombinin 60/100 koaksiyel bacası | Ø 110–125 mm |
| Mutfak aspiratörü, davlumbaz | Ø 125–200 mm |
| Ticari mutfak davlumbazı | Ø 200–300 mm, büyük ocaklarda daha fazlası |
| Banyo ve WC fanı | Ø 100–125 mm |
| Doğalgaz giriş kılıfı | Ø 50–80 mm |
| Pis su ya da yağmur suyu inişi | Ø 70–160 mm |
| Elektrik ve data hattı | Ø 32–100 mm |
| Havalandırma kanalı ve şaft | Ø 200–600 mm |
Delik büyük açılırsa ne olur?
Gereğinden büyük delik, görünüşte güvenli gibi durur; oysa sonradan boşluğu kapatmak, yalıtmak ve boyamak gerekir. Dışarı açılan deliklerde rüzgâr, yağmur ve böcek girişi artar. Bacada ise kılıf ile boru arasındaki aralığın büyümesi, doğru sızdırmazlığı zorlaştırır.
Ayrıca büyük çap, malzemeden daha çok kütle çıkarmak demektir. Perde ya da döşemede bu, donatıya denk gelme ihtimalini yükseltir. Bu yüzden çap gerektiği kadar seçilir, fazlası aranmaz.
Delik küçük kalırsa ne yapılır?
Küçük açılan delik, boru ya da kanalın sıkışmasına, kırılmasına ya da hatalı eğimle monte edilmesine yol açar. Sorunu çözmek için deliği aynı eksende büyütmek mümkündür; ancak bu, ayrı bir karot işlemi demektir ve kenarın kırılmaması için dikkat ister.
Büyütme yapılacaksa yeni uç, eski deliğin içine girmeden ilerleyemez; çoğu zaman orta ekseni kaydırmak ya da yeni delik açıp eskisini kapatmak daha düzgün sonuç verir. En kolay yol, ilk seferde cihaz ölçüsünü doğrulamaktır.
Delik çapını küçük tutmanın bir avantajı daha vardır: dolgu ve sıva işi azalır. Bu yüzden çap, gerekli olanın biraz üstünde, fakat gereksiz bir cömertlikten uzak seçilmelidir.
Eğim ve kalınlık çapı etkiler mi?
Duvar kalınlığı arttıkça deliğin uzunluğu artar ve eğimli açılan bir delik iç yüzde dışarıya göre biraz daha yüksek, dışarıya doğru aşağı inecek biçimde planlanır. Klima drenajı ve yağmur suyu bu eğimi gerektirir.
Eğim çapı değiştirmez, ancak delik ekseninin duvar yüzeyinde oval bir iz bırakmasına neden olur. Bu nedenle özellikle dış cephede, eğimli delik için çap payı biraz cömert düşünülür.
Çap seçiminde hangi bilgiler ön değerlendirme için gerekir?
Delik açılacak cihazın modeli, borunun dış çapı, duvar kalınlığı ve malzemesi ön değerlendirmenin temelidir. Bunlar fotoğraf ve ölçü ile iletildiğinde çap önerisi hızla netleşir.
Cihaz henüz alınmamışsa ürün sayfasındaki montaj ölçüsünü paylaşmak yeterlidir. Yapıda taşıyıcı bir eleman varsa, çap kararı yalnızca ölçüye değil, yapının izin verdiği sınıra da bağlıdır.
Çap seçerken sık yapılan hatalar nelerdir?
En sık hata, borunun iç çapına bakıp deliği ona göre açmaktır. Oysa yalıtım, kılıf ve bağlantı parçaları dış ölçüyü büyütür. Ölçü almadan önce cihazın montaj şemasına bakmak bu hatanın önüne geçer.
İkinci hata, bütün tesisat için tek bir standart çap varsayımıdır. Klima, fan, baca ve pis su hattının her biri farklı ölçü ister; yan yana duran iki delik bile aynı çapta olmak zorunda değildir.
Üçüncü hata, ileride değişecek cihazı hesaba katmamaktır. Cihaz değişince boru kalınlaşabilir; ancak bunun için deliği baştan aşırı büyütmek de çözüm değildir. Makul bir pay bırakmak yeterlidir.
Sık sorulanlar
Klima için 70 mm delik herkes için yeterli mi?
Çoğu klimada 70 mm yeterlidir; ancak bakır boru kalınlığı, yalıtım ve drenaj hortumu birlikte geçiyorsa sığmayabilir. Cihaz kılavuzu ve borunun yalıtımlı dış çapı kontrol edilmelidir. Çoklu iç ünite hatlarında 80 mm veya daha büyük ölçü gerekebilir.
Kombi bacası için neden daha büyük çap gerekir?
Koaksiyel baca, iç içe iki borudan oluşur ve dış boru yaklaşık 100 mm çapındadır. Çevreye boşluk ve sızdırmazlık payı eklendiğinde delik 110–125 mm civarına çıkar. Ölçüyü montajı yapan kişi veya ürün kılavuzu kesinleştirir.
Aynı deliğe birden fazla boru geçirilebilir mi?
Teknik olarak mümkündür, ancak her hattın yalıtımı ve eğimi ayrı olduğu için aralarında boşluk bırakılmalıdır. Birden fazla hat için tek büyük delik ya da ayrı küçük delikler arasında seçim, duvar yapısına ve donatı durumuna göre yapılır.
Delik çapını kim belirler?
Çapı, geçecek elemanın üreticisi ya da montajı yapacak kişi belirler; uygulayıcı bu ölçüye göre ucu seçer. Üretici bilgisi yoksa yaygın aralıklardan biri alınır ve cihaz geldikten sonra kontrol edilir. Önce ölçü, sonra delik sırası doğru olandır.